• Autor: Iryna Kowalczuk
Dostałem od ojca ziemię w darowiźnie niedługo przed jego śmiercią. Ojciec powiedział mamie, że ta ziemia ma należeć do mnie. Teraz, pół roku od śmierci ojca mama chce cofnąć darowiznę, czy może mi tę ziemię odebrać?
Darowizna jest uregulowana w art. 888-902 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.; „K.c.”).
Stosownie do brzmienia art. 888 § 1 K.c.: „przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku”.
Odwołanie darowizny możliwe jest w sytuacjach ściśle określonych przez Kodeks cywilny. Najczęstszą przyczyną odwołania umowy darowizny jest rażąca niewdzięczność obdarowanego w stosunku do darczyńcy (art. 898 K.c.).
Zgodnie z art. 898 i następnymi K.c. darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.
Z instytucji odwołania skorzystać może darczyńca (skorzystanie z tego uprawnienia będzie niemożliwe, gdy darczyńca przebaczy obdarowanemu; zgodnie bowiem z art. 899 § 1 K.c.: „darowizna nie może być odwołana z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył”). Również spadkobiercy darczyńcy mogą odwołać darowiznę z powodu niewdzięczności, ale tylko wtedy, gdy:
Tylko z tych powodów Pana mama będzie mogła odwołać darowiznę, którą otrzymał Pan od ojca.
Orzecznictwo:
„Niewdzięczne będzie każde zachowanie obdarowanego, niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę, przy czym aby zostało uznane za »rażąco niewdzięczne«, musi cechować je znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej. Dlatego pod pojęcie »rażącej niewdzięczności« podpadają przede wszystkim przestępstwa skierowane przeciwko życiu, zdrowiu, czci i godności osobistej, a wreszcie przeciwko majątku darczyńcy” – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.07.2000 r., sygn. akt I CKN 919/98.
„Nieudzielanie przez obdarowanych pomocy darczyńcy w pracach czy w opiece nad dzieckiem nie stanowi rażącej niewdzięczności. Obdarowany nie ma obowiązku świadczenia pracy na rzecz darczyńcy” – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.03.2000 r., sygn. akt II CKN 810/98.
„Ocena i decyzja, czy dane zachowanie lub zaniechanie wyczerpuje znamiona niewdzięczności rażącej, należy do sądu. Ocena ta musi nastąpić z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy oraz ogólnie przyjmowanych i akceptowanych norm moralnych” – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.10.2005 r., sygn. akt I CK 112/05.
Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 13 października 2005 r. (sygn. akt I CK 112/2005): „wprawdzie do esentialia negotii [z łac. przedmiotowo istotne składniki treści czynności prawnej] umowy darowizny nie należy obowiązek sprawowania opieki nad darczyńcą przez obdarowanego, to jednak umowa ta rodzi po stronie obdarowanego moralny obowiązek wdzięczności, który nabiera szczególnej wymowy, gdy do zawarcia umowy dochodzi między osobami najbliższymi, których powinność świadczenia pomocy i opieki wynika już z łączących strony umowy stosunków rodzinnych”.
W innym orzeczeniu – wyroku Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 10.11.2000 r. (sygn. akt IV CKN 159/2000) – możemy przeczytać, że informowanie o „rażącej niewdzięczności”, którym to terminem posługuje się ustawa (art. 898 § 1 K.c.), eliminuje jako podstawę odwołania darowizny wszelkie zwykłe konflikty w życiu codziennym, choćby w ocenie darczyńcy miały one charakter nieprzyjaznych aktów przeciwko niemu skierowanych.
Tak więc Pana mama musiałaby udowodnić przed sądem, że dopuścił się Pan rażącej niewdzięczności względem ojca, tudzież umyślnie pozbawił go życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć ojca. Dopiero wówczas miałaby ona szansę na odwołanie darowizny.
Rodzinny konflikt o dom
Po śmierci ojca Jan odziedziczył dom, który otrzymał od niego w darowiźnie kilka lat wcześniej. Matka, uważając, że Jan nie okazywał ojcu szacunku i wsparcia przed jego śmiercią, postanowiła odwołać darowiznę. W sądzie musiała jednak udowodnić rażącą niewdzięczność syna wobec darczyńcy, co okazało się trudne, ponieważ brak kontaktu czy sporadyczne kłótnie nie stanowiły wystarczającego powodu.
Brak opieki nad ojcem
Andrzej dostał od ojca działkę budowlaną, ale po kilku latach ich relacje się pogorszyły. Ojciec ciężko zachorował i potrzebował opieki, jednak Andrzej nie wykazywał zainteresowania jego stanem zdrowia i nie odwiedzał go nawet w szpitalu. Po śmierci ojca jego żona, powołując się na rażącą niewdzięczność syna, próbowała odwołać darowiznę, twierdząc, że ojciec planował to zrobić przed śmiercią. Sąd jednak uznał, że brak wsparcia nie jest wystarczającą przesłanką.
Złe traktowanie darczyńcy
Krzysztof otrzymał od dziadka mieszkanie, ale z czasem zaczął się wobec niego zachowywać agresywnie, obrażał go i odmawiał pomocy. Dziadek chciał odwołać darowiznę, ale zmarł, zanim podjął oficjalne kroki. Jego córka, powołując się na rażącą niewdzięczność wnuka, skierowała sprawę do sądu. W tym przypadku sąd uznał, że Krzysztof rzeczywiście wykazywał się rażącą niewdzięcznością, i unieważnił darowiznę.
Odwołanie darowizny przez spadkobiercę darczyńcy jest możliwe tylko w wyjątkowych sytuacjach, określonych przez przepisy Kodeksu cywilnego. Kluczową przesłanką jest rażąca niewdzięczność obdarowanego wobec darczyńcy, której udowodnienie spoczywa na osobie chcącej cofnąć darowiznę. Sąd każdorazowo ocenia konkretne okoliczności sprawy, biorąc pod uwagę zarówno relacje rodzinne, jak i moralne obowiązki obdarowanego. W praktyce zwykłe konflikty czy brak kontaktu nie wystarczą do unieważnienia darowizny – konieczne są poważne, świadome działania obdarowanego, które mogłyby zostać uznane za skrajnie niewdzięczne.
Potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie darowizny? Skorzystaj z profesjonalnych porad online! Oferujemy szybkie i rzetelne wsparcie w zakresie odwołania darowizny, praw spadkowych oraz analizy umów. Nasi doświadczeni prawnicy pomogą Ci ocenić Twoją sytuację i doradzić najlepsze rozwiązanie. Skontaktuj się z nami już dziś i uzyskaj fachową pomoc bez wychodzenia z domu!
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.07.2000 r., sygn. akt I CKN 919/98
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.03.2000 r., sygn. akt II CKN 810/98
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.10.2005 r., sygn. akt I CK 112/05
5. Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 13 października 2005 r. sygn. akt I CK 112/2005
6. Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 10.11.2000 r. sygn. akt IV CKN 159/2000
7. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Iryna Kowalczuk
Magister prawa, absolwentka Lwowskiego Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych Ukrainy, uzyskany tytuł: magister prawa ukraińskiego; ukończyła także Studium Podyplomowe prawa UE na Uniwersytecie Warszawskim. Doświadczenie nabyła w trakcie pracy w dwóch kancelariach adwokackich. Ze względu na biegłość w analizie różnorodnych zagadnień prawnych w serwisie ePorady24.pl pełniła funkcję administratora. Udzielała porad z zakresu prawa spadkowego i rodzinnego oraz w sprawach związanych z prawem ukraińskim. Biegle posługuje się zarówno językiem ukraińskim, rosyjskim, jak i polskim. Z serwisem spadek.info współpracowała od początku jego istnienia czyli od 2012 roku.
Zapytaj prawnika